Thơ về buông bỏ — khi lòng đã mỏi vì giữ

Có những ngày ta đi làm về, ngồi xuống, rồi thấy mệt theo một cách khó gọi tên. Không phải mệt vì việc. Mệt vì những thứ mang theo suốt ngày mà chưa đặt xuống được: một câu ai đó nói tuần trước, một chuyện chưa xong, một người mình chưa tha thứ. Trong Thơ Pháp Bóng Nguyệt có hơn bốn trăm bài viết về chuyện buông. Dưới đây là bảy bài, xếp theo thứ tự mà lòng người thường đi qua.

Thứ chúng ta đang giữ

Trước khi nói chuyện buông, có lẽ nên biết mình đang cầm cái gì đã. Bài Bám Chấp không giảng giải. Nó chỉ đếm.

Công danh kiến thức tuổi tên mình
Ái dục thân tâm với nhục vinh
Thế lực thâm giao cùng trung nịnh
Uy quyền nghĩa lý đến ân tình
Lo toan được mất thêm suy tính
Nghĩ tưởng hơn thua chuyện trọng khinh
Hạnh phúc đau thương rồi bám dính
Toàn là tội nghiệp kẻ vô minh.

Sáu câu đầu liệt kê liền mạch, không nghỉ. Đọc đến câu thứ ba thì người đọc bắt đầu nhận ra vài thứ của mình trong đó. Điều đáng chú ý là câu thứ bảy xếp “hạnh phúc” nằm cạnh “đau thương”. Cả hai đều dính như nhau.

Bài Chứa Chấp nói tiếp chuyện cầm lâu thì thành ra thế nào.

Chấp chặt cưu mang khổ lụy nhiều
Gom vào chất độc biết bao nhiêu
Thể xác tâm hồn đều nặng trĩu
Lây lan ảnh hưởng đến muôn điều
Từ không lại có rồi dan díu
Giữ lại niềm riêng để chắt chiu
Bất hạnh lầm than thêm nhũng nhiễu
Do mình chuốc lấy áng mây chiều.

Câu “Giữ lại niềm riêng để chắt chiu” tả đúng một thói quen rất người: có những nỗi buồn ta không muốn buông, vì buông rồi thì sợ mất luôn phần đời đã gắn với nó.

Dưới bàn tay nắm chặt là nỗi sợ

Người ta thường khuyên nhau buông, nhưng ít khi hỏi vì sao khó buông đến thế. Bài Lo Sợ trả lời bằng cách lần ngược xuống dưới.

Ai nghi lại sợ cái gì đây
Bám víu mong cầu với đắp xây
Cho là… nghĩ đã… rồi tin cậy
Tính tới lo lui tiếp dựng gầy
Hình thành bản ngã cưu mang lấy
Tạo lập về tôi để ngất ngây
Nếu mất đau thương không thể đấy
Đâu ngờ ấp ủ một vầng mây.

Thứ tự trong bài đi từ ngoài vào trong. Bám víu trước, rồi tính toán, rồi cái tôi thành hình, rồi nỗi sợ mất. Hai câu cuối đặt cạnh nhau một nỗi đau thật và một vầng mây. Đau là thật, còn thứ gây ra đau thì không nắm được trong tay.

Biết vậy rồi cũng chưa buông được ngay. Nhưng biết mình đang sợ thì khác với tưởng mình đang đúng.

Buông không phải là buông xuôi

Đây là chỗ dễ hiểu lầm nhất. Nhiều người nghe “buông bỏ” thì nghĩ đến việc thôi cố gắng, mặc cho mọi thứ trôi. Bài Buông Bỏ nói ngược lại, và nói rất thẳng.

Gắn bó đam mê chuốc thảm sầu
An toàn chẳng có cõi đời đâu
Đừng vì ái dục mà tranh đấu
Chớ nặng công danh phải dãi dầu
Thụ động trông chờ là tính xấu
Tranh đua chiếm đoạt chỉ lo âu
Tịnh lạc ung dung nên rõ thấu
Không còn bám chấp tỏ cơ mầu.

Câu thứ năm là câu đáng dừng lại: “Thụ động trông chờ là tính xấu”. Bài thơ đặt thụ động và tranh đoạt cạnh nhau, coi cả hai đều là sai. Buông không nằm ở một trong hai đầu ấy, mà ở chỗ khác hẳn.

Bài Buông Xả chỉ ra chỗ khác đó.

Dụng ý mưu cầu tạo nghiệp trần
Gây bao khổ lụy bởi tham sân
Khởi niệm khai sinh duyên bất tận
Liên giao diễn biến cứ xoay vần
Vui tươi thoải mái buông hờn giận
Tịnh lạc an bình bỏ ngã nhân
Không gieo xả chấp đâu gì nhận
Số phận ra sao cũng chả cần.

Thứ được buông ở đây không phải công việc hay trách nhiệm, mà là hờn giận và cái hơn thua giữa mình với người. Người buông được vẫn làm việc, vẫn thương người, chỉ là không còn làm vì sợ mất nữa.

Buông cả cái mình biết

Đến đây thơ đi xa hơn một bước. Bài Buông Xả mở đầu bằng một thứ ít ai nghĩ là gánh nặng.

Buông đi kiến thức vẹn thanh trong
Bỏ cả đo lường để thuận dòng
Dẹp sạch mong cầu lòng bất động
Xa lìa bám chấp dạ thong dong
Tiêu trừ luyến ái rời hư vọng
Mất hết suy tư thoát bụi hồng
Biến hoại ta rồi tâm trải rộng
Từ ly mộng tưởng trở về không.

Kiến thức và đo lường là hai thứ ta vẫn coi là của cải. Nhưng chúng cũng là cái khiến ta nhìn một người mà thấy ngay kết luận về họ, nhìn một việc mà đã cân đong xong trước khi kịp hiểu. Thơ không bảo đừng học. Thơ chỉ nhắc rằng cái biết cũng đứng chắn giữa ta và điều đang thật sự diễn ra.

Buông luôn người đang buông

Bài cuối là chỗ sâu nhất trong bảy bài. Buông Bỏ đi đến tận cùng của chính việc buông.

Buông đi hỉ xả có chi là
Bỏ chấp tan rồi nó với ta
Không lưu trống vắng mênh mông quá
Hết chứa thanh trong vạn dặm xa
Tịch lặng còn gì mà vọng ngã
Như nhiên hết sạch mất maya
Phật pháp huyền vi đâu thật giả
Buông luôn kẻ bỏ trỗi hoan ca.

Câu cuối là câu lạ nhất: “Buông luôn kẻ bỏ”. Nghĩa là buông luôn cái ý nghĩ rằng mình đang buông, rằng mình đã buông được, rằng mình hơn người chưa buông được.

Ai từng cố buông một chuyện đều hiểu câu này. Càng cố buông thì càng nghĩ về thứ mình định buông, và thành ra giữ nó chặt hơn. Chỉ khi thôi cả việc theo dõi xem mình đã buông được chưa, lòng mới thật sự nhẹ.

Đọc thơ này thế nào

Bảy bài trên đều theo thể Đường luật, mỗi bài tám câu. Đọc nhanh thì hết trong hai phút. Nhưng thơ kiểu này không để đọc nhanh.

Cách thường được nhắc trong các lời ngỏ của Bóng Nguyệt là đọc mỗi lần một bài, rồi để đó. Có bài hôm nay đọc chỉ thấy chữ. Vài tháng sau, sau một chuyện nào đó trong đời, câu thơ ấy tự hiện lên và lúc đó mới hiểu.

Trong thư viện thơ Bóng Nguyệt hiện có hơn hai nghìn bảy trăm bài đã số hoá, trích từ bộ bốn mươi tập của cư sĩ Võ Minh Tâm, pháp danh Hoằng Lộc. Sách được trao tặng miễn phí, người nhận chỉ trả phí vận chuyển.